Werken bij hitte in de productiehal: regels en oplossingen

Op warme dagen loopt de temperatuur in productiehallen snel op. Machines en processen produceren continu warmte, terwijl zoninstraling het dak verder opwarmt. Medewerkers proberen ondertussen geconcentreerd en veilig door te werken.
Dat is meer dan een zomers comfortprobleem.


Uit onderzoek van CNV onder 1.500 werkenden blijkt dat 52 procent vindt dat hitte hun gezondheid schaadt. Daarnaast ziet 56 procent dat hitte tot onveilige situaties leidt. Bijna de helft werkt regelmatig door terwijl het feitelijk te heet of onveilig is.

Hitte raakt bovendien niet alleen medewerkers, maar ook machines, processen en uiteindelijk de productie.

Wanneer is het te warm om te werken?

In Nederland bestaat geen wettelijke maximumtemperatuur voor werkplekken. Volgens artikel 6.1 van het Arbobesluit mag de temperatuur op de werkplek niet nadelig zijn voor de gezondheid. Of het te warm is, hangt onder andere af van luchtvochtigheid, luchtbeweging, warmtestraling, kleding en fysieke inspanning.

In productiehallen komen daar vaak extra warmtebronnen bij, zoals machines, ovens, lasers, compressoren, warme producten en zoninstraling via dak en gevel.
Een hitteprotocol is daarom essentieel. 

Figuur: Warmtebronnen in een industrieel gebouw. De rode pijlen geven aan hoe warmte het gebouw binnenkomt of erin ontstaat: via zonnestraling, het dak, dakramen, ramen en muren, en via interne bronnen zoals verlichting, mensen en machines. Ook ventilatie en infiltratie van warme buitenlucht dragen bij aan de warmtebelasting.

Hoe beschermt u medewerkers tegen hitte?

De zomers worden warmer en periodes van extreme hitte komen vaker voor. Daardoor neemt ook de warmtebelasting in productiehallen toe. Om medewerkers gezond en veilig te laten werken, zijn organisatorische maatregelen noodzakelijk. Denk aan:

• een praktisch hitteprotocol;
• voldoende drinkwater en extra pauzes;
• aangepaste werkzaamheden of werktijden;
• het beperken van fysieke inspanning op de warmste momenten van de dag.

Deze maatregelen helpen om de risico’s voor medewerkers te beperken, maar hebben ook gevolgen voor de bedrijfsvoering. Extra pauzes, aangepaste werktijden en een lagere productiecapaciteit kunnen de productiviteit verminderen en de operationele kosten verhogen.

Technische maatregelen verkleinen de afhankelijkheid van organisatorische maatregelen. Door warme lucht af te voeren, voldoende te ventileren en de werkzone effectief te koelen, blijft het binnenklimaat comfortabel. Daardoor zijn extra pauzes, aangepaste werktijden of aanpassingen in de productie minder vaak of zelfs helemaal niet meer nodig en kan de productie ook tijdens warme periodes doorgaan.

Wanneer warmtebelasting binnen een organisatie een reëel risico vormt, hoort dit ook thuis in de RI&E (Risico-inventarisatie en -evaluatie: een overzicht van de veiligheids- en gezondheidsrisico’s op de werkvloer).

Waarom ventilatie alleen niet genoeg is

Ventilatie helpt om warme en vervuilde lucht uit de productiehal af te voeren. Op hete dagen is dat alleen niet voldoende om binnen een aangenaam werkklimaat te creëren, omdat ook de aangevoerde buitenlucht warm is.

Deuren en poorten openzetten is bovendien niet altijd mogelijk, bijvoorbeeld vanwege geluidsoverlast, veiligheidseisen of bedrijfsprotocollen.

Een structurele klimaatoplossing moet daarom drie dingen doen:

1. Warme en vervuilde lucht afvoeren.
2. Verse buitenlucht aanvoeren.
3. De aangevoerde buitenlucht koelen voordat deze de werkvloer bereikt.

Voor productiehallen met een hoge interne warmtelast is daarom een systeem nodig dat kan koelen en ventileren. Tweetraps adiabatische koeling is hiervoor een energiezuinige oplossing.

Hoe werkt tweetraps adiabatische koeling?

Bij direct adiabatische koeling wordt warme buitenlucht in één stap gekoeld door water te laten verdampen. Hiermee kan de temperatuur van de buitenlucht tot 10°C worden verlaagd.

Tweetraps adiabatische koeling gaat een stap verder. De IntrCooll van Oxycom koelt de buitenlucht eerst indirect voor, zonder vocht toe te voegen. Daarna wordt de lucht in een tweede, directe stap verder gekoeld door waterverdamping.

Door deze combinatie kan IntrCooll de lucht 4 tot 7°C verder koelen dan directe adiabatische koeling, met ongeveer de helft minder vocht in de toevoerlucht. Tijdens warme periodes koelt en ventileert IntrCooll de productiehal met 100 procent verse, gefilterde buitenlucht.

Tot 90 procent minder energieverbruik

IntrCooll kan tot 90 procent minder energie verbruiken dan traditionele airconditioning. De werkelijke besparing hangt af van het gebouw, de interne warmtelast, de bedrijfsuren en de installatie waarmee wordt vergeleken.

Dat zulke besparingen ook in de praktijk haalbaar zijn, blijkt bij Sinnack Backspezialitäten. Op drie productielocaties zijn in totaal 26 IntrCooll-units geïnstalleerd. Volgens technisch directeur Peter Röskenbleck bespaart het bedrijf daarmee 90 procent op de energierekening.

Een laag energiegebruik is niet alleen relevant voor de bedrijfskosten. Door netcongestie wordt ook het beschikbare vermogen op de aansluiting steeds belangrijker. Hoe minder vermogen nodig is voor koeling, hoe meer er beschikbaar kan blijven voor machines, productielijnen en elektrificatie.

Resultaten op de werkvloer

Techniek moet zich uiteindelijk in de praktijk bewijzen, niet alleen met berekeningen en technische specificaties, maar vooral door wat medewerkers dagelijks ervaren.

Bij VM Fijnmetaal draait de Oxycom-installatie inmiddels enige tijd. Volgens Michel van Meurs zijn de resultaten duidelijk “zichtbaar én voelbaar”. Hij noemt een constante luchtkwaliteit, stabiele temperatuurregeling en meer comfort voor medewerkers. Het verbeterde binnenklimaat ondersteunt volgens hem bovendien een efficiënte productie.

Ook bij Heemskerk Fijnmechanica heeft tweetraps adiabatische koeling zich bewezen. De CNC-frees- en draaimachines zorgen daar voor een hoge interne warmtelast. Tijdens tropische dagen brachten twee IntrCooll-units de temperatuur volgens eigenaar Lucien Heemskerk tot 14°C omlaag. Hij omschrijft het systeem als milieuvriendelijk en energiezuinig en benadrukt het prettige werkklimaat voor zijn medewerkers.

Bij 247TailorSteel worden IntrCooll-units ingezet voor koeling, ventilatie, warmteterugwinning en verwarming. Het klimaatconcept wordt inmiddels op alle productielocaties toegepast.

Dat praktijkbewijs is belangrijk: een klimaatsysteem moet niet alleen op papier efficiënt zijn, maar dagelijks merkbaar bijdragen aan een comfortabel en stabieler werkklimaat.

Van hitteprotocol naar structurele oplossing

Een koelinstallatie vervangt geen goed arbobeleid, maar kan de afhankelijkheid van organisatorische hittemaatregelen wel verkleinen. Door warmte structureel af te voeren en de werkzone te koelen, blijft de productiehal ook tijdens warme periodes beter beheersbaar.

De cijfers van CNV laten zien dat hitte op het werk niet alleen een comfortprobleem is. Het raakt gezondheid, veiligheid en bedrijfscontinuïteit.

Hoe goed is uw productiehal voorbereid op warme dagen?

Weet u waar de grootste warmtebronnen zitten, hoe de lucht door uw hal stroomt en hoeveel koelcapaciteit werkelijk nodig is?

Laat de warmtelast, luchtstromen en koelbehoefte van uw productiehal analyseren. Zo krijgt u inzicht in welke klimaatoplossing technisch én economisch bij uw gebouw, productieproces en duurzaamheidsdoelstellingen past.

Bespreek de koelbehoefte van uw productiehal met een van onze koelexperts. Vraag een gratis adviesgesprek aan.